* Queimaron os "roxos" a igrexa de Becerreá no 1936?

A construción da igrexa de San Xoán de Becerreá, deseñada polo arquitecto diocesán Nemesio Cobreros Cuevillas, comezou no ano 1904 pero, debido á falta de cartos para as obras, o remate demorouse más de catro lustros. Non foi consagrada ata o 27 de novembro de 1927. Dise que na construción utilizáronse as pedras da primitiva parroquial que estaba xunto o cemiterio onde se conserva unha pedra, único resto do desaparecido templo. As noticias sobre esta igrexa son escasas. El Clamor Público do 18 de setembro de 1862 achega a noticia dun roubo. Doutro roubo fala El Regional do 10 de decembro de 1898, cometido entre os días 7 e 8 por un veciño de Fontes que accedeu polo campanario (uns meses despois fuxiu do cárcere), e El Norte de Galicia do 3 de marzo de 1903 informa que cando a visita que fixo a Becerreá o deputado Enrique Saavedra Bálgoma xa estaba en ruínas, "incapaz para el culto".

Durante as obras, os oficios relixiosos celebrábanse onde está o Bar Correos. Segundo a tradición oral, nos anos da gripe (1918-1919) amontoaban eiquí os cadáveres, mesmo asegurándose que algúns eran levados vivos. Consérvase unha foto de Ruth Matilda Anderson do 11 de xuño de 1925 da procesión do Corpus en Becerreá onde se ve o edificio que se utilizou provisionalmente como igrexa. Entre os anos 40 e 60 tamén funcionou no edificio o coñecido como Bar Cine ou Gran Cinema (anteriormente tamén funcionara como salina). Unha noticia de El Progreso do 29 de xuño de 1945 informa que con motivo das festas patronais do San Xoán, os falanxistas organizaron varios actos, entre outros "la magnífica idea del camarada Rosón al llevar a todos los peques de los contornos al cine y obsequiarlos con golosinas".

Pero por moito que buscamos, pouco atopamos sobre a queima do templo o día seguinte ao golpe de estado fascista de xullo de 1936. O motivo que nos empurrou a procurar información sobre ese suceso débese a algúns díxome-díxomes que falan de que os "roxos" do concello de Becerreá lle plantaran lume o 19 de xullo, día de feira na vila. Despois de preguntar a varias persoas que xa naceran daquelas, unhas aseguran que non viron o lume pero que si oíran falar "de que algo pasara". Outras, pola contra, negan que acontecera tal suceso. Dende a inauguración, os Boletíns do Bispado de Lugo limítanse a relacionar o nomeamento dos párrocos, e na prensa aos actos sociais (bautizos e vodas principalmente), algunha doazón particular ou subvención de organismos públicos, e sobre todo á publicación de esquelas.

Unha anotación, realizada no Libro de Fábrica da igrexa polo párroco José Castedo González no ano 1941, di: "... siendo quemados los altares y casi todos los objetos de culto, con sus campanas, que fueron fundidas en la gran hoguera que los amotinados rojos hicieron en la plaza delante de la iglesia". O que nos chama a atención é esa queima das campás "fundidas en la gran hoguera". Para fundir o bronce precísase, como mínimo, unha temperatura superior aos 900º C, e unha fogueira, en condicións óptimas, alcanza como máximo os 400º C. Pero máis chamativo resulta que no Libro de Fábrica se mencionen compras e doazóns de floreiros, reclinatorios, alfombras, obras menores... e non aparezan as campás cando son un dos elementos fundamentais de calquera parroquial que se prece. E outro dato: varias imaxes que podemos ver na igrexa son anteriores a 1936.


O sucesor de don José Castedo, seu sobriño José Saco Castedo que pasou a titular da parroquia, xunto coa de Cadoalla, dende outubro de 1951 (xa exercía de forma provisional dende algúns anos antes), autor de varios artigos na prensa da época, omite o suceso.

Xosé Troiano, da web "Campás e reloxos monumentais de Galicia", coméntanos que as campás da igrexa de Becerreá, que carecen de data e sinete (marca do fundidor), pola tipoloxía, poden ser de finais do século XVIII. Aínda que non se aprecia moi ben, na foto de Ruth Matilda Anderson vese parte dunha campá que foi colocada no edificio provisional mentres non se remataba a nova parroquial que ten moita semellanza coas que podemos ver no campanario da igrexa, gravadas cos nomes de "Candelaria" e "San Juan". 

O que si pode aclarar o acontecido o 19 de xullo de 1936 é un documento do 16 de febreiro de 1937, nunha declaración de Antonio Rosón Pérez (Causa 339-37), "hermano del Jefe de Información, Prensa y Propaganda de la Falange Española de Becerreá", realizada contra o Brigada da Garda Civil Emilio Baliño, comandante do posto de Becerreá, a quen acusou de ter actuado con pasividade e "negligencia en el cumplimiento de su deber" durante os sucesos ocorridos na vila o día seguinte da sublevación fascista, cando os dirixentes republicanos convocaron unha manifestación para amosar a súa repulsa polo golpe de estado do día anterior. Na declaración, Antonio Rosón di que "por manifestaciones de personas de solvencia, por las que tuvo conocimiento de que el Brigada Comandante del puesto parlamentó con los rebeldes y que les hizo manifestaciones en ese sentido... Al arrancar el coche con dirección a Lugo, hizo manifestaciones o gestos marxistas". Cando o sacristán, de nome Antonio, lle propuxo aos falanxistas "albergarse dentro de la iglesia para defenderla a tiros... el declarante dice que ofreció su prestación personal, pero le hizo ver la dificultad de la falta de armas". 

Ao longo da declaración contra o brigada, sete meses despois, só se fai fincapé na "ocupación de la iglesia", pero ningunha mención (nen sequera se insinúa) á queima do edificio, tampouco dos altares, obxectos de culto ou campás. Se fora certo, de seguro que o falanxista non o ía obviar, simplemente porque iso reforzaría a súa acusación contra o garda civil. Por certo, o expediente contra o brigada foi sobresido.

Xervasio Quintana

* A voltas co topónimo Ancares

O Boletín Oficial de la Provincia de León do 30 de decembro de 2020 recolle un acordo do Pleno do Concello de Candín para mudar o nome polo de Ancares. Quen apoian o cambio din que o río Ancares nace no municipio e que, polo tanto, o topónimo Ancares lles pertence en exclusiva e non á serra que separa O Bierzo e Galicia. Os detractores da denominación de Os Ancares para a parte galega alegan que o nome Ancares non se cita ata épocas recentes, afirmación, como axiña veremos, errónea.

 

A polémica non é nova, sexa pola denominación ou polos límites territoriais como acontece co Porto de Ancares (un orónimo) que o Instituto Xeográfico Nacional certificou no ano 2017 que está en Navia de Suarna.  

Ben é certo que nos Interrogatorios do Catastro de Ensenada, celebrados nas freguesías actuais que forman o concello de Candín nos anos 1752 e 1753, case todas as parroquias figuran como parte da xurisdición real do Valle de Ancares, agás Suárbol e Valouta/Balouta que o eran da Abadía de Espinareda. No Catastro de Floridablanca do ano 1787 tamén se citan o río Ancares e o Valle de Ancares. No Diccionario geográfico-estadístico-histórico de España y sus posesiones de ultramar de Pascual Madoz do ano 1835 di que o val de Ancares forma parte do partido xudicial de Vilafranca do Bierzo. Ao Valle de Ancares tamén fan alusión varios documentos, preitos maiormente (nós localizamos 17), datados entre os anos 1624 e 1833.  Pero dito isto: é certo que o topónimo Ancares, tal como teiman dende o Concello de Candín, ten a orixe no río e no val? Vexamos. 

 

O nome Ancares pode derivar da raíz indoeuropea *ank, ankon en grego, e angulus en latín, que en galego deu anco, dobrar, ángulo ou revolta nun terreo, no cumio dunha montaña ou nunha enseada. Con relación a este último significado temos o topónimo Ancados, punta litoral do concello de Boiro, que formará a súa correspondente enseada (Cabeza Quiles, 1992).

Frei Martín Sarmiento (Viaxe, 1745) xa escribiu que chamaban ancos ou ancones ás curvaturas dos montes, promontorios e mesmo aos vértices e picos deses montes: “Ahora se entenderán muchos nombres gallegos de montes: el monte de Neda se llama Ancos, y el arcedianato que está hacia el Ferrol se llama Tras Ancos, el lugar que está junto al monte de Santa Tecla (di que ao mellor Ancos sexa o seu nome primitivo), sobre la Guardia y en frente de Camiña, se llama Campos Ancos, aludiendo a los dos ancos, ganchos o puntas que tiene en su cumbre el dicho monte de Santa Tecla. Y hacia Sotomayor hay otro lugar llamado Campos Ancos. Así los montes que están entre Asturias, Bierzo y Galicia se llaman Picos de Ancares, Montes Ancares, que sería lo mismo que montes ganchosos”.

O retórico latino Chirus (século IV) escribía que os hispanos non dicían cubitum (cóvado) senón anón, coma os gregos, o mesmo que San Isidoro na súa Etymologiae (627-630). No Thesaurus Linguae Latinae, un dicionario da lingua latina que abrangue dende as súas orixes ata San Isidoro de Sevilla (o proxecto, da Academia de Ciencias de Baviera, comezou no 1894 e a data de finalización prevese para o 2050), aparece ancon co significado de “ángulo nunha montaña”. En Lamas de Moledo (Viseu, Portugal), gravada nunha pedra apareceu unha inscrición latina, datada no século I d.C., onde aparece ancom lamaticom, citado por primeira vez por E. Botelho Ribeiro Pereira en Dialogos moraes sobre a fundaçao da cidade de Viseu (1630), e logo recollida por Hübner no Corpus Inscriptionum Latinarum (1869).

O etimólogo lugués Nicandro Ares Vázquez (1979) escribiu: “En nomes persoais é coñecido o do rei latino Ancus Martinus, cuxa etimoloxía está relacionada co adxectivo dialectal ancus (= Uncus), o que ten o brazo encorvado. Ancus aparece tamén na epigrafía hispánica como antropónimo. E un derivado deste é Ancetus, recollido na Lusitania... Ancetolus é outro nome persoal, derivado dos anteriores, que se atopou en terras galegas, non lonxe dos Ancares, ao parecer” (1). Continúa Ares Vázquez que “Todos estes nomes teñen como base a raíz indoeuropea *ank, dobrar, encurvar, testemuñada en voces celtas, latinas, gregas, xermánicas, etc... se ben non debemos omitir que a ela pertence tamén o término latino angulus, ángulo. Volvendo a Ancares, só atopo desta palabra unha alusión antiga nun documento que se atribúe ao ano 569 e que se refire aos condados asignados ao bispo de Lugo no chamado Concilio Lucense. Ao delimitar o Condado de Navia, dise que dende os Montes de Ibias viña ad Portum de Anquares. Así pois, cos presupostos filolóxicos antes apuntados, parece que hai base suficiente para dicir que Ancares sería unha palabra indíxena, equivalente a angulares, o cal corresponde perfectamente coa orografía daquela serra de xigantescos dentes picudos. Tamén Ancos é un monte picudo ou angular, con restos dun castro celta no seu monte, na parroquia de Neda (Coruña). Un nome semellante sería Angoares, parroquia do municipio de Ponteareas, situada no ángulo formado pola confluenza dos ríos Tea e Uma, evolucionando así a etimoloxía de angularis".

 

César Varela García (Terra e Tempo, 2012) escribe: "Seica o nome de Ancares procede dun pequeno río que estendeu o seu nome ao val e logo abrangueu aos montes circundantes... A nosa idea é que o río tomou o nome dun lugar polo que pasaba, este lugar estaría cheo de anticares, ou sexa, construcións pastorís formadas por paredes, esteos ou antas (2). Anticares > ant´cares > Ancares, sería un posible camiño evolutivo ao chamadeiro de hoxe. O que non sabemos con exactitude é que tipo de construción con antas eran ás que se referiría o topónimo. Seica, eses anticares, non sería o xeito antigo de chamar ás coñecidas pallozas? Serían simples refuxios porticados dos pegureiros do gando? Ou non serían un tipo de hórreo, construción esta que recebe nomes tan diferentes ao longo do País? Non serían, se cadra, abrigos nocturnos para o gando que pacería libre polo día? Tamén poderían ser un xeito de chamar aos montes ou terreos que estaban delimitados con divisas, que serían marcos ou antas... Da mesma orixe sería o monte de Ancos, nas terras ferrolás, que foron designadas no alto medievo como Terra de Trasancos".

O cura, escritor e historiador Antonio López Ferreiro (1837-1910) identifica o topónimo Ancares con Antares, en referencia á fortaleza de Santa María de Antares ou Autares (3) no val de Valcarce, próximo ao val de Valboa, pola transformación do "c" en "t". Joaquín Rodríguez Campos e Jesús García propoñen que o vocábulo, documentado na Idade Media, pode derivar de ancón, esquina, pero que o maís seguro é que veña de ancarius co significado de asno, animal de carga. Non falta quen o relacione con Antares, a estrela da constelación de Escorpio citada no Codex Calixtinus (século XII).

Para abondar na polémica, ultimamente hai quen acuñou "Ancares asturianos" para o concello de Ibias, aínda que como apuntou o etnógrafo Rodríguez Campos o nome ancarés lles resulte estrano.

En resumo: De onde vén o topónimo Ancares? Dun hidrónimo (río, regato...)? Dun orónimo (cordilleira, montaña...)? Nin do un nin do outro?

Visto o anterior, a continuación achegamos varios documentos que proban que o topónimo Ancares en Galicia non foi un invento cando a creación da Reserva Nacional de Caza dos Ancares no ano 1963, nin tampouco coa creación da ficticia Comarca galega dos Ancares a mediados dos anos noventa que tivo máis en conta criterios político-administrativos ca xeográficos e culturais.  

Vexamos, entón, onde se cita o topónimo Ancares na parte galega antes desa infundada "usurpación":

1. Na España Sagrada, tomo LX, do P. Risco (1796), en Antiguedades de la ciudad y Sta. Iglesia de Lugo, achega a transcrición dun documento en latín do II Concilio de Braga, celebrado no ano 572, en tempos do rei galego Miro, presidido por Martín de Dumio. O Concilio foi confirmado polo papa Inocencio III. Baixo o título: Noticias inéditas del célebre códice de Concilios que se conservó en esta iglesia hasta su traslación a la Real Biblioteca del Escorial, y del Ms. remitido a Roma a Gregorio XIII, fala do Portum de Ancares. Que o Instituto Xeográfico Nacional certificara no 2017 que está en Navia de Suarna non resulta, neste caso, relevante, metro arriva metro abaixo queda na serra.

 

2. O bispo Fernando rexeu a Sé de Astorga entre o 1156 e o 1172 (século XII). Nun documento fala "de los diezmos de hierro de Ancares" que percibía pola extracción de mineral de ferro en Valouta/Balouta, Suárbol e Rao que dependían da diócese de Oviedo á que pertenceron estas tres freguesías ata o ano 1954. Por decreto dese ano da Sagrada Congregación Consistorial, en cumprimento do acordado no Concordato do 27 de agosto de 1953 entre a Santa Sé e o Goberno Español, pra axustar os lindes das dióceses dentro do posible aos das provincias civís, as dúas primeiras poboacións pasaron á de Astorga e Rao á de Lugo.

Nos Interrogatorios do Catastro de Ensenada, celebrados nas parroquias do actual concello de Candín nos anos 1752 e 1753, nin Suárbol nin Valouta/Balouta, como dixemos máis arriba, pertencían á xurisdición do Valle de Ancares, senón á da Abadía de Vega de Espinareda.

3. Eugenio de Salazar, un madrileño que exerceu de xuíz e fiscal en Galicia entre os anos 1559 e 1560, deixou escrito que os habitantes dos Ancares (referíndose á parte galega) "Viven en casas redondas porque, para que quepa la ruindad de sus moradores, la figura redonda es la más capaz...". Hai tarugos ata nas máis altas instancias!

4. Fr. Martín Sarmiento, na Viaxe a Galicia do 1745, di que os montes que están entre Asturias, O Bierzo e Galicia "se llaman Picos de Ancares, Montes Ancares, que sería lo mismo que montes ganchosos".

 

5. No Atlas Geográfico de España (1767) de Tomás López: Puerto de Ancares.

6. "Carta Geométrica de Galicia: Dividida en sus provincias Coruña, Lugo, Orense, Pontevedra y subdividida en partidos y Ayuntamientos: presentada en 1834 a S.M. la Reina Doña María Cristina de Borbón por su Secretario de Estado y del despacho de lo Interior". Trátase da famosa Carta Xeométrica de Domingo Fontán, impresa no 1845, onde figura Picos de Ancares.



7. En Die halbinsel der Pyrenäen: eine geographisch-statistische monographie (A Península dos Pireneos: unha monografía xeográfico-estatística), nas páxinas 62 e 63, escrito por Moritz Willkomm no 1855, fala de Picos de Ancares.

 

8. En A Handbook for travellers in Spain (Un manual para viaxeiros en España), na páxina 588, escrito por Richard Ford no 1855, fala de Pico de Ancares.

 

9. En Storia dell armi italiane (Historia das armas italianas), escrita por Felici Turotti no 1856, na páxina 386 cita il Porto di Ancares.

 

10. No Mapa Itinerario Militar de España, publicado polo Depósito de la Guerra no 1865, aparece Sierra de Ancares.

 

11. No Itinerario descriptivo militar de España (1866), nas páxinas 220 e 221, cita Sierra de Ancares e Puerto de Ancares.


 

12. Na Crónica General de España. Pontevedra (1867), de Fernando Fulgosio (historiador, xeógrafo, escritor), menciona os Ancares galegos nas páxinas 13, 15 e 91.

 

13. En Oeuvres dramatiques de Lope de Vega (Obras dramáticas de Lope de Vega), na páxina 94, un estudo sobre Lope de Vega traducido ao francés por M. Eugene Baret no 1869, cita o Pico de Ancares.

 

14. No Mapa Itienrario del Distrito Militar de Galicia (1884) aparece Sierra de Ancares.

 

15. No Boletín de la Comisión del Mapa Geológico de España (1898) aparece Ancares (Lugo).

 

16. En Arqueología jurídico-consuetudinaria-económica de la región gallega (1912), o xurista Alfredo García Ramos, di "En los Picos de los Ancares (Cervantes)..., entre las provincias de Lugo, León y Oviedo, hay extensas praderas cubiertas de nieve durante el invierno...".

17. Entre 1915 e 1925 funcionou en Cervantes un teleférico, coñecido popularmente como O Cable, pra transportar madeira, construído pola Explotación Maderera de Ancares.

18. No ano 1927, comisionado e patrocinado pola Junta para Ampliación de Estudios (JAE), o botánico Luis Crespi Jaume dirixiu a "Exploración nturalista y folklórica realizada en los Ancares y montes del Invernadero". Na expedición tamén participaron Luis Iglesias Iglesias, catedrático de Historia Natural que logo publicou as súas impresións no ano 1929 (Impresiones de la excursión científica a las Sierras de los Ancares, Invernadeiro y Queixa en el mes de julio de 1927), e o botánico e xenetista Nicolái Ivánovich Vanilov, que tamén no 1929, nun libro homenaxe a Ignacio Bolívar, participou con Notas para una geografía botánica de Galicia. A exploración, que tiña como finalidade o estudo da flora, a fauna e o folclore dos Ancares e do Invernadoiro, iniciouse en Ponferrada e rematou en Pedrafita e Becerreá.

19. En Grapes and Granito (Uvas e granito), escrito pola produtora de radio e escritora Nina Epton no ano 1956, relata as penurias que pasou pra chegar aos Ancares en busca de Xosé María Castroviejo ao que atopou nunha palloza en Donís (Cervantes).

20. O filólogo García Yebra conta en Tres viajes dialectológicos con Dámaso Alonso as viaxes (en 1954, 1957 e 1962) que fixo co escritor Dámaso Alonso pra estudar a fala dos habitantes da parte galega e leonesa. Di que entre os montes de Ancares está el límite del gallego y del leonés". Na última das viaxes tamén cita os "Picos de Ancares", na zona de Cervantes.

A mención do topónimo Ancares nos xornais, referido á orografía, dende finais do XIX a mediados do XX, anterior á suposta "invención/apropiación", é abundante. Vexamos só algúns exemplos:

Revista Galicia (1-6-1861): "... y pasando por la sierra y picos de Ancares, nuestros Pirineos, nos separa por el E. De las provincias de Zamora y León...".

Diccionario gallego-castellano (1863), de Francisco Javier Rodríguez Gil: "Picos de Ancares".

El Gallego (11-3-1883): "Desde la muralla (de Lugo), vénse, en los meses de diciembre y enero, cubertos de nieve, los altísimos Picos de Ancares y la Sierra do Caurel...".

El Norte de Galicia (23-8-1902): "Picos de Ancares en Cervantes".

El Compostelano (21-9-1927): "Sierra de los Picos de Ancares, situada entre las provincias de Lugo y León".

Cultura Gallega (nº 19-20 de enero de 1937): "Los Picos de Ancares".

El Progreso (8-10-1944): "Los Picos de Ancares".

El Pueblo Gallego (3-4-1955): "Campamento de Alta Montaña en Sierra de Ancares".

 

(1) NicandroAres debe referise a unha ara atopada na Pobra de Trives adicada a Navia: "NAVIAE/ANCETOLUS/AURI EXS/(C invertido) /SESM/VOTUM.../POSSIT.../Q E C").

(2) Construción megalítica de carácter funerario formada por varios ortostatos verticais cuberto por un ou varios horizontais a modo de tampa. Dolmen. Mámoas, pedrafitas e petroglifos foron reutilizados como marcos ao longo da historia.

(3) A fortaleza de Santa María de Antares ou Autares, citada no ano 1072, nada ten que ver cos castelos de Sarracín, en Veiga de Valcarce, e Valboa. Ao parecer atopábase no Castro da Veiga.

Nota: Diante dalgunhas palabras poñemos un asterisco (*). Débese a que se trata dunha palabra dunha lingua desaparecida que se reconstrúe a partir doutras linguas, e non porque quedara un rexistro escrito sobre ela.

https://www.lavozdegalicia.es/noticia/lugo/2021/01/16/documentos-prueban-termino-ancares-usaba-galicia-varios-siglos/00031610819178698874267.htm

https://www.elprogreso.es/articulo/a-montana/navia-cervantes-oponen-termino-candin-llame-ancares/202101051218201479058.html

https://praza.gal/politica/a-intencion-do-municipio-berciano-candin-de-denominarse-ancares-ergue-a-polemica-en-galicia


* Os Ancares: a comarca dos 1.000 ríos e regueiros

O documento máis antigo que cita un río da comarca dos Ancares é no coñecido como Itinerario de Antonino, redactado, probablemente, entre os anos 196 e 217, que chegou ata nós por medio de copias medievais, cando nomea a mansión de Ponte Neviae (o Navia) situada a carón da vía romana XIX. Mais non é o documento máis antigo, Plinio o Vello, no século I d. C., tamén fala do Navia na súa Naturalis Historia. Para Blanca García Fernández-Albalat, en Guerra y religión en la Galicia y la Lusitania antiguas (1990), Navia sería unha divindade que facilitaría o acceso ao Máis Alá a través da auga. No territorio da Galicia actual consérvanse unha decena de epígrafes dedicadas a esta deusa prerromana. Na comarca non é a única divindade relacionada coa auga, en Cervantes temos a aldea de Deva (a Divina), vencellada a ríos e fontes (en Galicia só apareceu unha ara en Xacebáns, no concello de Quintela de Leirado).

 

O río Neira, o máis longo da comarca despois do Navia, tamén é citado, quizais por erro, como portum de Navia no ano 1010; menciónase como Naria no 1110, e co nome actual no 1125. O Narón aparece nun documento do 1093. O Riamonte, como Riomonte no 1282. E o Rionaval, como Rivulo de Naval no 1167, como límite do desaparecido mosteiro de San Salvador de Cancelada. 

Álvaro Cunqueiro definiu a Galicia como o "país dos dez mil ríos". Tantos? Ou tan poucos? Antonio Presas García, nun seu artigo Galiza, o país dos cen mil ríos (Adega cadernos, 2005), di que cando se realice un reconto hidrográfico exahustivo da nosa rede fluvial, o número de ríos, regueiros, regatos, regos, etc. debe superar amplamente a cifra dos cen mil.

 

A continuación achegamos o nome, cos concellos (Baralla, Becerreá, Cervantes, Navia de Suarna, As Nogais e Pedrafita do Cebreiro) e as parroquias por onde discorren, de máis de 650 ríos e regueiros da comarca dos Ancares (907 quilómetros cadrados) pero, se contabilizamos os pequenos regatos tributarios destes, a cifra supera o milleiro.

Río: Corrente de auga continua e máis ou menos caudalosa que desemboca noutra, nun lago ou no mar.
Regueiro: Caudal curto de auga, menor ca o río e maior ca o regato.
Regato: Curso de auga pouco abundante, regueiro pequeno.     

CONCELLO DE BARALLA

 

ABREDO
Piñeira e Sixirei 

AGRIADO
Guimarei 

ARDENIDE
Penarrubia

ÁSPORA
Covas, Lebruxo, Pousada e Riba de Neira  

BASILLE
Ferreiros e Vilartelín

A BICA

BIDUEIRA
San Martín de Neira de Rei e San Miguel de Neira de Rei.

BORDOCELO
Piñeira

BOUCELO
Vale

BUSTO
Penarrubia e San Martín de Neira de Rei

BUXÁN
Guimarei 

CARBALLEDO 
Sobrado do Picato e Vilartelín 

CARBALLEIRA
Pousada

CARRACIDO
Lexo, Sixirei

CARRIZAIS
Pacios e Sobrado do Picato

 

CASA DO COUTO
Lexo e Vale

O CASTRO
Penarrubia

CEBEIRAL
Penarrubia

O COCHO
Covas

O CONVENTO
Constantín

COUCELO
Vale

COUSO
Berselos

COVO
Aranza, Lexo, Pol e Sixirei

CRESCÓN
Covas

FONTAO
Teixeira e Vilachambre

FONTELA
Guimarei e Vilachambre

FONTES
Vale

A FORXA 
Pousada e Vilartelín 

FURCO
San Miguel de Neira de Rei

 

FURGUEIRA
San Martín de Neira de Rei

GUIMAREI
Guimarei

ILLOA
Covas 

LAÍN
Piñeira  

OS LAMEIRÓNS
Ferreiros, Santo Estevo e Vilartelín

LAMELA
Pacios

LAMELAS
Vilarpunteiro

LEBRUXO
Covas e Lebruxo

AS LOUSEIRAS 
Penarrubia 

MAZAÍLLE 
Pacios 

MOCHA 
Guimarei e Pacios 

NEIRA 
Despois do Navia, é un dos ríos máis importantes da comarca. As fontes do río Neira atópanse no concello de Baleira. Desemboca no río Miño despois de percorrer 56 quilómetros. 

 

PACIOS
Pacios

A PENA
Penarrubia e San Martín de Neira de Rei

PENA DOS VAOS 
Pol e Vale 

PEQUENO
Pacios

PIÑEIRA
Piñeira 

A POZA
Pacios

REBOLAL
Penarrubia

REGUEIRAL 
Arroxo e San Martín de Neira de Rei

RIBEIRA
Santa Cruz do Picato  

RIBÓN
Pedrafita de Camporredondo e Penarrubia

RIOPORTO
San Miguel de Neira de Rei

SANGUÑEDO 
Sobrado do Picato 

 

SAN XUSTO 
Pousada e Vilartelín 

O SOUTO
Lexo  

SECO
Pedrafita de Camporredondo e Penarrubia

O SOUTO
Lexo 

O SOUTO
San Miguel de Neira de Rei

TEREIXA

TOANZOS
Francos 

TRABAZAS
Pedrafita de Camporredondo  

TRASEITO
Pedrafita de Camporredondo e Penarrubia

UCEIRA 
Recesende 

O VAL 
Covas, Lebruxo e Recesende 

VAL PEDROSO
Pedrafita de Camporredondo 

VALDERRÍOS
Lexo

VALIÑA 
Pacios e Guimarei

 

VALIÑA
San Martín de Neira de Rei  

VALIÑA
Sobrado do Picato  

VEIGAS
Piñeira

VILA DE ABAIXO
San Martín de Neira de Rei

VILACHAMBRE 
Arroxo, Guimarei, Teixeira e Vilachambre 

OS VILARES
San Martín de Neira de Rei e San Miguel de Neira de Rei 

VILARÍN
Penarrubia 

XERMIL 
San Martín de Neira de Rei e San Miguel de Neira de Rei 

XUNQUEIRA 
San Martín de Neira de Rei

CONCELLO DE BECERREÁ

 

ABILLEIRAS
Quintá de Cancelada

ABREDO
Pando, Vilaiz 

AIRA DA PONTE
Ouselle

ALLONSA
Vilachá

ARROXO
Cadoalla e Ouselle

BARREIROS
Armesto e Vilouta

BOU
Liber, Ouselle, Vilachá 

BULLÁN
Quintá de Cancelada 

BUSTO
Fontarón

CALAMOUCO
Vilachá

CANTIZ
Vilachá

CARBALLAL DE FONTARÓN
Fontarón

OS CARBALLOS

CARRACIDO
Penamaior

CASTIÑEIRO GRANDE
Ouselle

CENTEAIS
Tortes

CENTULI
Ouselle

CERDEIROA
Furco 

CHOUSA
Quintá de Cancelada, Sevane

O CONVENTO
Penamaior

 

CORTIÑA DO PAZO
Agüeira e Morcelle 

COUSÍN
Sevane

CRUZUL
Cruzul 

DONSAL
Quintá de Cancelada e Vilaiz 

FONTAÍÑAS
Liber

FONTARÓN
Fontarón

FONTE DO LAGARTO 
Armesto, Ferreiros de Valboa e Guilfrei 

FONTAOS
Agüeira, Morcelle

FONTEFRÍA
Quintá de Cancelada

FONTES
Furco

A FORXA
Pando, Vilamane

FRÍO
Vilachá 

FURCO
Cascallá e Furco 

GRANDE

GUILFREI
Armesto e Guilfrei  

LIÑARES
Pando, Veiga e Vilachá 

MACHUCO
Quintá de Cancelada

MAIOR
Vilouta

MURIAS
Vilamane 

NARÓN
Cruzul 

 

NAVALLO 
Cascallá, Fontarón e Furco

NAVIA
É o río máis importane da comarca. Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro. Despois de percorrer máis de 100 quilómetros, desemboca no Mar Cantábrico. 

OUSELLE
Ouselle

PAMIGUEZ
Guillén 

A PASADA 
Ouselle e Vilachá

AS PASADAS
Fontarón 

PEXES
Guilfrei  

PRELAMO
Vilamane

POUSADAS

PREILOMO
Vilamane

REDESÍS
Cadoalla, Furco e Ouselle 

A REGADA

REQUEIXO
Ferreiros de Valboa e Guilfrei 

RIAMONTE
Furco 

RIBANÁN
Agüeira e Morcelle  

RIBÓN
O Cereixal e Fontarón

A RIGUEIRA
Agüeira 

RIOFRÍO

RIOPORTO 
Cascallá e Furco

ROCHA 
Guilfrei 

RODEIRAS
Fontarón

RUIDEIROS
Quintá de Cancelada

 

SABALLEIROS
Guilfrei

SANCIDO
Armesto e Guilfrei

SAN MARTIÑO
Becerreá, Cruzul, Penamaior e Tortes 

SANTA MARIÑA 
Veiga e Vilamane 

SAVILLEIRA
Quintá de Cancelada 

SOUTO
Sevane 

O SOUTO
Cascallá

TEIXEIRA
Vilachá

TORÉS
Ferreiros de Valboa

TRIGAIS
Vilouta

VALCOVA
Pando e Veiga

VALDAVARA 
Cruzul 

VAL DE MADRE
Furco

VAL DAS TÁBOAS
Cruzul, Morcelle e Ousón 

VAL DE TOUZÁN
Quintá de Cancelada, Sevane e Veiga 

VAL DO BOU
Sevane

VALICONDE
Agüeira

VALÍN
Quintá de Cancelada e Sevane

VALÍN DA PENA
Furco

VALIÑA DOSA
Vilachá

 

VALIÑAS
Guilfrei

O VAL
Agüeira e Morcelle

O VAO 
Cadoalla e O Cereixal

A VEIGA
Fontarón

AS VEIGAS
Quintá de Cancelada e Sevane

VILAIZ
Vilaiz

VILARES
Fontarón 

CONCELLO DE CERVANTES

 

ACIVEIROS

O Castro

ALBARES
O Pando 

ALLONSA
San Román e San Tomé de Cancelada

AMEIRO
Vilasante

AMEIROL
Vilapún 

ARDEVILA
Dorna 

ARQUEIRA
Vilasante

ARROXO
Vilaquinte

ARROXO
Vilasante

ARVIADE
Quindous

AUCELLA
Cereixedo

 

AZUREIRAS
Vilarello 

BARCIA
Donís 

O BARCAL
Cereixedo

BARDANCA
Cereixedo

BARREIRAS
Noceda

BENDIGA
O Pando 

BIDUEIRO

BOIXECIDE
Donís

BOUS
Donís

A BRAÑA 
Donís 

BREGO
Cereixedo

CABANA
Cereixedo

CABANA MUNDÍN
Cereixedo

CABEZÓN
Vilaquinte

CABREIRA
Vilaquinte  

AS CALES
Cereixedo 

CAMPOA
O Pando 

CANCELADA OU DAS CASAS
Cereixedo, Lamas, Mosteiro, San Pedro, San Tomé e Vilapún

 

CANDEDO
Dorna 
 
CARBALLO

CARBALLÓN

CARDÚS
O Mosteiro

OS CARNEIROS
Cereixedo, Donís

CARRELLE
O Castelo, O Castro 

CASTELO
O Castelo, O Castro, A Ribeira e San Román

O CASTELO
Cereixedo

O CASTELO 
Donís e O Pando 

CASTELO DE FRADES
Cereixedo

CAVADA

CEREIXEDO
Cereixedo

CERNADAS
A Ribeira

CERVANTES
O Mosteiro, Vilapún e Vilasante

 

CESPEDOSA
Donís e O Pando

CHAN DE LAGARES 
San Pedro de Cervantes 

O CHAO
Dorna 

CHARCO DAS REDONDAS
Quindous  

CHOUSAS
Cereixedo

CIMEDO
Cereixedo

COBREIRA
Vilaquinte

COLLOUSA
San Román

OS CÓRRAGOS
Vilaspasantes

COVAS

CURISCADA
Donís e Vilaquinte

DOIRAS
Cereixedo

DORNA
Dorna

 

EIREXA
San Pedro 

A ESQUELA

FOLLEDO
Dorna e San Pedro

FONFRÍA
Cabanela

FONTAL
Vilaspasantes

FONTAO
Vilarello

FONTELA
O Castro

OS FOXOS
Cereixedo

FRANXUEIRAS
Vilaquinte

GARGANTEIRA
Vilaquinte 

GRANDE
O Castro e Cereixedo  

GRANDE
Donís

GRANXA
Donís 

GRANXO 
Vilarello

GUILLERME
O Pando

GUILLERME
Vilaquinte

LAMA
Noceda

LAMACOAS

LAMAS
A Ribeira

LAMATREMA
Quindous e Vilaver

LAMEIRO
Lamas e San Pedro de Cervantes

LAMESTRA
O Mosteiro

LEIRADO
Donís 

LEIRADO
Vilaver 

LIÑAR
Cereixedo e San Pedro

LIÑEIRA
Donís

O MARCO
A Ribeira

O MAZO
Donís e O Pando

MESTAS
Dorna e Vilaver

MONTE DOS REGUEIROS

MOREIRA
Donís

MOSQUEIRÍN 

AS MOZAS
Cereixedo   

NAVALÍN
Vilarello

NAVALLOS
Vilasante

NAVIA 
É o río máis importane da comarca e tamén o máis coñecido. Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro. Despois de percorrer máis de 100 quilómetros, desemboca no Mar Cantábrico. 

 

NOBREÑAL 
Cereixedo 

NOCEDA
Cereixedo e Noceda

ORTIGAL
Donís

DOS OSOS 
O Castro 

PACIO
O Mosteiro

PACIO
Noceda 

PALMEÁN
Noceda

AS PASADAS
Donís

PEIZAL
O Castro e San Pedro de Cervantes e San Tomé de Cancelada 

PENOUTA
Donís

PICÓN
Ambasvías

PIÑOTA
Donís

PIORNEDO 
Donís 

PONTE DE BOUS
Donís

AS PONTES
Donís

 

PONTORRÓN
Vilapún e Vilasante

PORCÍS
Noceda 

POSO
O Pando  

PRADO
Cereixedo

PRADO
Vilaquinte

PRADOS
Cereixedo

PRADOS
Vilarello

QUINDOUS
O Castro, Dorna, Quindous

QUINTAS
Donís

REBORDELOS
Cereixedo

REBORDÍN ou ROBREDÍN
Cereixedo 

REGO FONDO
A Ribeira

O REGO
Vilarello 

REGUEIRIÑA
Vilaquinte 

RIAMONTE
Vilarello

RIBÓN 
Cereixedo e San Pedro de Cervantes

RICABO
O Mosteiro

RICOBO
San Pedro de Cervantes

RIDOSOS
O Castro 

 

RIOCOVO
Noceda  

RIONAVAL
Vilaspasantes

ROXO
Ambasvías 

RUIZAL
San Tomé de Cancelada

RUMIÁN
O Mosteiro e San Tomé de Cancelada 

SALGUEIRO
Cereixedo

SANTA MARTA
Cereixedo

SEARA NOVA
Noceda

SEARA DA VALIÑA
Vilaspasantes

SECO
San Tomé de Cancelada

SENRA
A Ribeira

SER
É un dos ríos importantes da comarca, discorrendo polos concellos de Cervantes e Navia de Suarna. Ten unha lonxitude aproximada de 20 quilómetros. En Cervantes pasa polas parroquias de Donís, A Ribeira e Vilaquinte

 

SOLÁS
Noceda e Vilarello

SOUTELO
O Mosteiro

SOUTO
San Tomé de Cancelada 

SOUTO DOS PICOS
San Tomé de Cancelada

SULATA
San Tomé de Cancelada

TOURAL
Vilarello e Vilaspasantes 

TRABADO
O Pando e Vilaquinte 

TREITOIRO
Vilarello

VAL
Lamas e San Pedro 

VAL DO ABEDUL
Vilaver

VAL DO COMEAL
Vilarello

VAL DOMINGO
San Pedro de Cervantes 

VALIÑA
Cereixedo e Donís

VALIÑA
Vilapún

VALIÑA
Vilarello

VALIÑA
Vilaspasantes

VALIÑA OSCURA
O Pando  

VALIÑA DE TORNEIRO
O Pando  

A VARA 
Ambasvías

A VARA
Cereixedo 

A VEIGA
Vilarello

VEIGA DA EIREXA
San Pedro de Cervantes

VEIGA DOS FOXOS
Cereixedo

AS VEIGAS
Dorna e Quindous

VEIGA CIMEIRA
Donís

 

VIEIROS
Vilaquinte

VILAPÚN
San Pedro e Vilapún

VILAR
Noceda

VILARANTIGO
Castelo e San Román

VILARELLO
Donís

VILARELLO
Vilarello

VILAVELLA
Noceda

VILAVER
Ambasvías, Quindous e Vilaver 

VILELA
Ambasvía

XUNQUIÑAS
O Pando

ZUBRIGADA
Vilaquinte

CONCELLO DE NAVIA DE SUARNA

 

ABILLEIRAS
Penamil

ABRENTE
Mosteiro

ACEVEDO
Rao

AS AGRAS
Cabanela

ALBARES
Moia

ANTIGUO
Castañedo

ARROXO
Pin 

ARROXO 
Vallo 

ASAR
Rao

BALOUTA
Rao

BALLÓN

BECERRAL
Rao

BENDIGA
Moia

A BICA
Folgueiras

BRAGAIS
Rao

BREGO
Rao

BULLÁN
Penamil

BUSMOR
Ribón

BUSTO
Cabanela e Galegos 

CABANELA
Cabanela

CALES
Muñís 

CALO
Rao 

CALVIÑA
Muñis e Rao

CAMPOA 
Rao 

CANTORCIA
Ribón

CAÑOTAS
Vallo

CARBALLEDO

CARBALLO

CAROZO
Rao

CASAS MURUÁS
Rao  

CASTAÑEDO
Castañedo

CASTRO
Folgueiras

CAVADA

CAVIÑA
Muñís

CERNADAS
Vilarpandín 

CONGOSTA
Rao

CÓRRAGOS
Folgueiras

CORUXEDO
Moia

 

CORVEIRE
Folgueiras, Vilarpandín

A COSTA
Moia 

COTO
Moia

COTRÓN
Rao

COUSO
Mosteiro

CRUCEIRO DA RIBEIRA
A Ribeira

CUBELO
Rao

EMBERNALLAS
Muñís e A Ribeira

ESPIÑEIRO
Vallo

A ESQUELA 

ESTORNEIRO
Moia

FARRAPA 
Mosteiro e Queizán 

FIAL
Rao

FOLGUEIRA
Muñís e Savane 

FOLLEDO
Moia

FONCOVA
Moia

FONDOVELLE
Folgueiras e Son

 

FONTEFRÍA
Galegos

FONTEFRÍA
A Ribeira

FORNELA
Galegos

GAMA LEIRA
Rao

GUILLERME
Moia

LAMACOAS
Rao

LAMAZAIS
Rao 

LARXENTES
Muñís

LAVANDEIRA
Muñís   

LEIREDO
Vallo

LIBRE
Son 

MARCIADO
Rao

O MARCO
Son

MAZAEDA 
Ribón, Savane e Vilarpandín

MINGUELO
Folgueiras e Freixís 

MOIA
Moia

MONCADA
Rao

MOSA
Barcia

 

MOSQUEIRÍN

MOSTEIRO
Mosteiro

MOURO
Rao

MUÍN
A Ribeira

MUÍÑOS
A Ribeira

MURIAS
Rao

NAVALLOS 
Moia 

NAVEGA
A Ribeira

NAVIA 
É o río máis importane da comarca e o máis coñecido. Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro. Despois de percorrer máis de 100 quilómetros, desemboca no Mar Cantábrico.

 

PANDOZARCO
Rao

PASADA 
Queizán

PASADÍA
A Ribeira 



PENELA
Rao

PENELAS
Galegos

QUEIZÁN
Barcia, Cabanela e Queizán

RAO
Rao

REBOIRO
Son

REBORDELO
Moia 

RESELA
Mosteiro

RESEÑAL
A Ribeira  

RIAMONTE
Rao

RIBÓN
Ribón

SAENCIA
Rao

SALDAÑA
Moia e Rao

SALGUEIRAL
Son e Vallo

SER
É un dos ríos importantes da comarca, discorrendo polos concellos de Cervantes e Navia de Suarna. Ten unha lonxitude próxima dos 20 quilómetros. En Navia de Suarna pasa polas parroquias de Son e Vallo 

SINADA
Barcia e Queizán 

SOUTO
Barcia 

SUAVIÑA
Muñís 

TEIXEDO
Rao

TEIXO
Rao

TRASERRA
Rao

VAL DA ROVIÑA
A Ribeira

VALES
Mosteiro

VALICIELAS
Pin

VALÍN
Castañedo

VALIÑA
Son

VALONGA
Rao

 

VEIGA 

VEIGA DA PONTE 
Muñís 

VEIGAMUÍÑOS
Ribón

VENTOSA
Moia

VENTA VELLA
Rao

VERCELIÑAS
Rao

VIEIRO
Galegos e Pin

VILARES
Barcia e Queizán

VILARGUENDE
Cabanela e Queizán

 

VILARÍN
Freixís

VILARÍN
Moia

VILARPANDÍN
Vilarpandín 

VILAMEIXIDE
Freixís

VILARANTÓN
Muñís

VILELA
Son

VIRIGO
Vilarpandín 

XUÁNS
Mosteiro

XULLEIRA
Rao 

CONCELLO DAS NOGAIS

 

ABILLEIRA
Santo André

ALENCE
A Alence e Nullán

ARROXO
Doncos, Noceda e Santo André

ARROXO
Vilaicente 

AUGAS RUBIAS
Noceda 

BARBEITA
Quintá 

BARREDO
Noceda

BOLLÉS
As Nogais 

BOULLÓN
Doncos, Nullán, Quintá, Torés e Vilaicente

BOUZA DO RÍO
A Alence

BRANDELO
Torés 

BUSGULMAR
Santo André

CABANA

CARBA

CENDE
Noceda

 

CHAO DE BUSTO
Torés

CHOUZAS
Noceda e Santo André

OS CORVOS
Noceda

OS COUSOS
Nullán 

CUBILLEDO
Nullán

ESLAMPADA
A Alence e Nullán

FERREIRA
Nullán 

FERRERÍA
Doncos, As Nogais e Nullán

 

FONFRÍA
Santo André

FONTE DO BISPO
Quintá

FONTE DA CABANA
Nullán

FONTE DA GALIÑA
Noceda  

FONTE DAS PERDICES
Torés

FONTE DA RAPOSA
Noceda

FONTE DA VACA

FONTELA

FONTES
Santo André

FONTIÑA
Torés 

FONTOUXIÑA 
Torés 

FORCAS
Nullán

FORMIGOSA
Santo André

GOLADA
Nullán

 

GRANDE

LAGÚA
Santo André 

LAMAS
Nullán e Quintá

LAMAZÁS
Doncos e Santo André 

LOMBA DO VAO
Nullán

AS MOAS
Quintá

A MOURA 
Torés

NAVIA 
É o río máis importane da comarca e o máis coñecido. Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro. Despois de percorrer máis de 100 quilómetros, desemboca no Mar Cantábrico. 

NAVALLOS
A Alence

NAVALLOS
Santo André e Vilaicente

NEGRILLAS
Torés

NULLÁN 
Nullán

PAMIGUEZ
Torés 

PENA DE AUGAS
Noceda

PONTÓN
Noceda

PRADOS
Santo André

PUIME
Doncos

 

REBOREDO
Nullán e Torés

RELLÁN
Doncos  

REFUSIADOS
A Alence e Nullán 

REGUEIRAL

RETEIXEIRA
A Alence e Nullán 

REVOLTA DO CARRO
Nullán

RIBAS
Doncos

RICABO 
Santo André

O RÍO
Doncos  

ROCHA
Torés

RUIZAL
Santo André

SANTO ANDRÉ
Santo André

SECO
Torés

SILVELA
Noceda

SINDEIROS
Quintá e Torés

SINLLÁN
Nullán

SULATA
Santo André

SULFRÓNS
Santo André 

TORÉS
Torés

 

TRASCHANCIA
Nullán 

TRAS DA PENA

VAL
Noceda

VAL
Santo André

VAL DE FERREIRA 

VALDEFERREIRO 

VAL DAS FONTES
Doncos

VAL DA LAGÚA
Santo André 

VAL DE MASEIRA
Nullán

VAL DE MORÁN
Doncos e Noceda

VALDEPARADA
Santo André

VALDEPRADELA
A Alence  

VALDEPRADO 
Noceda

VAL DE SALGUEIRO

VAL DE TRASMONTE
Doncos e Noceda

 

VAL DE VILAR
Nullán

VALICONDE
Santo André

VALIÑA 
Noceda

VALLÉS 

VALMÁS 
Doncos e Santo André 

O VAO
Doncos, Noceda e Santo André

O VAO
As Nogais

A VELLA MORTA
Nullán

XIRONDO
As Nogais

CONCELLO DE PEDRAFITA DO CEBREIRO

 

ABREDO
Louzarela

ACIVO
Zanfoga

AMENEIRO

ARROXOS
O Hospital e Liñares

AUGAS RUBIAS 
Pedrafita do Cebreiro 

AZUREIRAS

BARREIRA
O Hospital e Liñares

BRAÑADAS
Zanfoga

BRAÑAS
Zanfoga 

BUSNULLÁN 
Padornelo  

CABANAS
Lousada e Pacios

O CAN
Padornelo

CAPELOSO
Zanfoga

 

CARBALLO
Padornelo

CARRIOZA
Louzarela

CARRIOZOS
Zanfoga

CELEIRÓ 
Liñares

AS CHOUSAS
Louzarela e Padornelo

OS CORGOS
O Cebreiro

COUSO
Pedrafita do Cebreiro

CUBILLEDO
Nullán e Louzarela 

O CUBO
Liñares, Veiga de Forcas e Zanfoga 

CURISCO
Pedrafita do Cebreiro

CURRAIS 
Pacios 

O CURRO
Louzarela e Padornelo 

ESPIÑO
O Hospital e Pardonelo

 

A FAMA
Padornelo

FARO
Lousada e Riocereixa 

FONLOR
Zanfoga

FONTE
Riocereixa

FONTEBOA
Lousada e Veiga de Forcas

FONTEBOI
Lousada e Pacios 

FONTEFRÍA
O Cebreiro 

FONTE GRANDE
Zanfoga

 

FONTE NOVA
Veiga de Forcas

FONTES
Pacios

FONTES CABANAS
Pacios

FORCAS
Lousada

GANDARELA
Louzarela

GROVIA
Padornelo

LAGO
Riocereixa

LAMAZAIS 
O Cebreiro e Padornelo 

LANDEIRA
O Cebreiro 

LOR
Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro, atravesando a serra do Courel para, despois dun percorrido de 54 quilómetros, desembocar no río Sil ao seu paso por Quiroga. 

LOUZARELA
Louzarela

 

O MAZO
O Cebreiro 

MAZUCO
Riocereixa

MEDORRA

MUÍÑO VELLO
Fonfría

NAVALLOS
O Hospital e Liñares

NAVIA 
É o río máis importane da comarca. e o máis coñecido. Nace no concello de Pedrafita do Cebreiro. Despois de percorrer máis de 100 quilómetros, desemboca no Mar Cantábrico. 

PACIOS 
Pacios

PANISCO
Fonfría e Louzarela

 

PARABELLA
Liñares

PEDREGALIÑOS
Louzarela

PENA DE AUGAS
O Cebreiro

PETADA
Veiga de Forcas

PRADELA
O Cebreiro e Liñares

REAL
O Cebreiro

REBORDELA
Zanfoga

REVOLTA DO CARRO
Padornelo 

 

REGADA 

RETORNO

RETORTA
Padornelo

RIAMONTE 
Pacios 

AS RULAS

SEARA
O Cebreiro

SANTÍN
Riocereixa e Zanfoga

SERRADA
Pedrafita do Cebreiro

TRAS DA GOLADA
Zanfoga

TREITOIRO

VAL DE ABREDO
Louzarela

VAL DE CABANA
O Hospital

VAL DO CABRITO
Pedrafita do Cebreiro 

VAL DO CARBALLO
Padornelo

VAL DA ERMIDA
O Hospital e Veiga de Forcas

 

VAL DA FONTE DOS CABALOS
Padornelo

VALGARDÍN
Veiga de Forcas

VAL LONGO
Louzarela e Padornelo 

VAL DE MASEIRA
Padornelo

VALDEPEREOS
Pedrafita do Cebreiro

VAL DO REGUEIRO
Pacios

VALURQUEIRA
Lousada e Pacios 

VAO
Veiga de Forcas  

VEIGA DO OLLO

VEIGAS
O Cebreiro

VEIGAS
O Hospital

VILELA
Lousada