Vinte
e sete anos despois da inauguración da liña férrea entre Barcelona
e Mataró, chegou o primeiro tren á cidade de Lugo. Foi polo San
Froilán, un 5 de outubro de 1875. A prosperidade que supoñía
contar con este medio de transporte contaxiouse a boa parte da
provincia, incluída a que hoxe é a comarca dos Ancares. No Plan
General de Ferrocarriles
de 2 de novembro de 1877 propoñíase unha liña férrea que enlazara
Vilafranca do Bierzo con Ribadeo. O tramo entre Vilaodriz (na
actualidade parroquia do concello da Pontenova) e o embarcadoiro de Ribadeo comezou
a funcionar
no 1903 para dar saída por mar ao mineral e que pouco tempo
despois se ampliou ao tráfico de viaxeiros (no ano 1900 constituíuse a Sociedad Minera de Villaodrid, de capital vasco, para explotar os xacementos de limonita). Os fornos de calcinación
construíronse na capital municipal da Pontenova. A liña ferroviaria do
Ferrocarril
Central Gallego,
como bautizaran o proxecto, dábase por feita.
As
crónicas da época falan de que esta infraestrutura sería dunha
importancia vital
para o desenvolmento socioeconómico desta parte da provincia de Lugo
e do Bierzo, tanto pola riqueza mineral (ferro, manganeso, caliza,
granito, mármore, carbón...) como madeireira (carballos,
castiñeiros, nogueiras...), ademais de estratéxica en caso de guerra
para o transporte de tropas dende Galicia. Iso si, a que nun
principio ía ser no proxecto unha liña xeral, pasou no ano 1908 a
secundaria, pero con Becerreá como eixo das comunicacións ferroviarias
entre O Bierzo e Galicia (ese mesmo ano publicouse a subasta pública do
tramo entre Becerreá e Sarria).
Tan
avanzado estaba o proxecto no ano 1911 que, ademais do estudo polos
enxeñeiros dos sitios por onde iría o trazado, indicáronse os
lugares onde se ubicarían estacións, apeadoiros e depósitos entre Vilaoudriz (A Pontenova) e Vilafranca do Bierzo (resaltamos en
negriña os pobos da comarca dos Ancares por onde pasaba): Vilaoudriz,
Galegos, San Xurxo de Piquín, Santalla de Piquín, Fonteo, O Cádavo,
Queirogal, San
Martiño de Neira de Rei,
Becerreá,
Guilfrei,
A
Alence,
Vilarín
do Monte,
Pedrafita
do Cebreiro,
Veiga,
Veiga de Valcarce, Ambasmestas, Trabadelo, Perexe e Vilafranca do
Bierzo. O custo para os pouco máis de 150 quilómetros ascendía a
51,5 millóns de pesetas. Mesmo se falaba da construción dun ramal
que enlazara a capital lucense a través de Neira de Xusá (actual
Baralla) con esta liña á altura do Cádavo (Baleira). O proxecto era para
unha vía estreita (inferior ao considerado como "normal"), o que
supoñía menores custos en zonas de complicada orografía. En Lugo e
Vilafranca do Bierzo enlazaría coa vía ancha.
No ano 1917 increméntanse as peticións, dende distintos ámbitos, da construción, diante "de la falta de medios de transporte", de liñas secundarias polo interior de Galicia, para "la buena colocación" dos produtos agrícolas e pesqueiros.
O 23 de marzo de 1918 anúnciase a subasta das obras entre Vilafranca do Bierzo, pasando por Becerreá, e Lugo. Pero, a pesares
das boas expectativas e o apoio das Deputacións de Lugo e León,
Concellos e institucións públicas e privadas, a subasta quedou
deserta.
Os contratempos non fixeron decaer os ánimos. Anos despois, entre o 1925 e
1929, iníciase unha nova campaña. Destaca, pola súa defensa, un
presbítero berciano, Manuel Santín, que en varios artigos
publicados na prensa da época exhorta a reclamar, por ser de
xustiza, a obra, mesmo criticando o traxecto, por perigoso, entre
Toral de los Vados e A Pobra do Brollón: "El
ferrocarril de Villafranca del Bierzo a Lugo fue incluído entre los
de interés general complementarios del plan de 1877. En el R.D.
publicado en 1924 por la Ponencia ferroviaria base de la creación
del Consejo Superior, fue consignado como complemento y ampliación
de la línea del Norte. Acorta la distancia entre Madrid-Coruña 80
quilómetros, es decir, cuatro horas menos de viaje que por la única
línea actual. Está además exento del peligro constante que amenaza
a los trenes en el trayecto de Toral de los Vados a Puebla de
Brollón. Constituye como ampliación de la línea del Norte una
doble vía; recorre importantes centros de producción de León y
Lugo, como los ayuntamientos de Trabadelo, Vega de Valcarce,
Villafranca (de León), Piedrafita de Cebrero, Doncos, Nogales,
Baralla, Lajoca, Neira y Becerreá (de Lugo). Pasa por cerca de
Cervantes, zona de importante riqueza". Fai un chamamento a "Coruñeses,
lucenses y leoneses, la ocasión es propicia. Las Diputaciones y
Cámaras de Comercio de La Coruña y Lugo deben sumarse a la comisión
que intenta exponer... la necesidad urgente de la construcción del
ferrocarril Villafranca-Lugo. No dejarle dormir más tiempo".
No
outono de 1927, reuniuse no Concello de Pontevedra o Comité de
entidades pontevedresas, coa asistencia do gobernador civil, Rodríguez
Gómez, cuxo principal tema foi o de secundar a campaña promovida en Lugo
a prol do ferrocarril, "que refleja el sentir unánime de toda Galicia". No mes de setembro de 1928, a Cámara de Comercio de Lugo lamentaba que a provincia quedase relegada: "Nótese
lo que consiguieron las principales poblaciones de Galicia desde que
impera el nuevo régimen (más de setecientos millones según manifetación
del ministro de Fomento en La Coruña), y lo que obtuvo Lugo, que fué
nada". Acordouse apoiar a construción do ferrocarril entre Lugo e Vilafranca, pasando por Becerreá.
Pouco despois, dise que pola falla de
interese político, ou
por un interese que bulía lonxe da "Montaña", veu o
silencio, e con el o esquecemento.
Houbo
algún outro intento para que o ferrocarril non se esquecera da
comarca dos Ancares, con propostas coma un trazado dende Monforte de Lemos a
través do Courel, O Incio, Louzarela, Doncos, Vilanova, Degrada,
Donís, Peliceira, Tormaleo e Cangas de Tineo para enlazar cos trens
asturianos. Pero coma nos casos anteriores, todo quedou en augas de
fregar.
BIBLIOGRAFÍA
El Agro (desaparecido)
El Barbero Municipal (desaparecido)
El Eco de Galicia (desaparecido)
El Heraldo Gallego (desaparecido)
El Ideal Gallego (desaparecido)
El Noroeste (desaparecido)
El Regional (desaparecido)
Gaceta de Galicia (desaparecido)
Galicia Moderna (desaparecido)
Heraldo de Galicia (desaparecido)
La Idea Moderna (desaparecido)
La Voz de la Verdad (desaparecido)
©
Colectivo Patrimonio dos Ancares
