* Un caldo galego no Cebreiro no ano 1743

Nos anos 1743 e 1745, o italiano Nicola Albani peregrina a Santiago de Compostela. As dúas viaxes (a primeira partiu de Nápoles, a segunda de Lisboa) coñecémolas por un manuscrito onde narra a súa experiencia a través de Italia, Francia, España e Portugal. A Veridica istoria o´sia Viagiio da Napoli à san Giacomo di Galicia (Verdadeira historia, ou sexa, Viaxe dende Nápoles a Santiago de Galicia) está dividida en dous tomos con varias ilustracións alusivas á peregrinación. O orixinal está depositado no arquivo do Centro Italiano di Studi Compostellani de Perugia.

 

Pouco se coñece sobre Albani, só o que el mesmo achega no seu manuscrito. Naceu en Melfi, entón do Reino de Nápoles, no ano 1714. Criado e secretario de nobres e bispos, despois de coñecer a dous peregrinos toscanos cando estaba ao servizo do arcebispo de Capua, comeza a súa primeira peregrinaxe a principios do mes de xuño de 1743 (na segunda partiu dende Lisboa; foi en xaneiro de 1745 para ganar o xubileo dese ano): "Solteiro, sen paixón nin carga ningunha, e gustando moito de andar polo mundo, decidín facer tamén a mesma viaxe". Ao longo da narración amósanos un Nicola Albani que fai o Camiño por devoción, mais axiña aflora nel un espírito aventureiro, utilizando en ocasións, para saír adiante, a picaresca.

 

Segundo os investigadores que estudaron o manuscrito de Albani, trátase dunha das testemuñas da literatura odepórica (acontecementos e cousas vistas durante unha viaxe) máis salientables da historia das peregrinacións a Compostela, imprescindible para entender, a pesares da crise en que estaba submida, a peregrinación xacobea no século XVIII.
 
 
 
O napolitano entra na península por Figueres (Cataluña), e a partir de Sahagún seguirá o Camiño Francés cara a cidade do Apóstolo. Na Faba (O Bierzo), "último pobo do Reino de León, situado nun val sombrizo sen nada que dicir del", inicia a subida cara a entrada en Galicia, "por unha montaña tan horrible que mesmo as bestas se terían cansado". Xa noite, chega ao Cebreiro, "primeiro castelo do Reino de Galicia, pero que se chama castelo porque alí está un pequeno convento de San Domingos". Albani achega eiquí un dato importante, di que O Cebreiro só conta cun monxe que diga misa, e dous laicos. Á igrexa chámalle capeliña, e que o convento ten "catro habitacións, pero non todas de construción". Di que na aldea hai trinta e catro fogares, e "está situada por riba dun altísimo monte, e dixéronme que en inverno, a maior parte do tempo está cuberta de neve, que cada palloza ten fóra unha gran provisión de leña, e este é un pobo dos grandes de Galicia, que máis adiante dinme que son pobos moito máis miserables, e había tamén eiquí un pequeno hospital, mellor dito, unha palloza cunha velliña de guía, coa única comodidade de catro sacos cheos de palla, a onde fun, e sucedeume un fermoso feito, e foi que pola noite tiven que facer de párroco, e foi así, que en dito hospital atopei un pobre pasaxeiro castelán que estaba enfermo dende facía tres días, que viña tamén de Santiago, e vendo que o susodito estaba mal, con febre moi alta, que apenas respiraba, fun ao convento para facer que lle deran os sacramentos, e dixéronme que non estaba o cura que dicía a misa, que estaba noutro pobo, polo que me vin obrigado a tomar na man o meu crucifixo, e o mellor que puiden encomendeille a súa alma, e ao cabo de dúas horas pasou á outra vida". Despois disto, a velliña preparoulle de cea unha "sopa de nabos", alusión, quizais, a unha das primeiras testemuñas escritas do caldo galego. Ao rematar, foise a descansar sobre un saco de palla, "co cadáver cerca de min".

 

Á mañá seguinte continúa a viaxe. "Perdínme nunha montaña, de modo que non sabía a onde dirixirme porque era unha montaña moi desastrosa, moi alta e de bosques moi espesos, que están sempre con néboa, dunha néboa tan horrible que non se ven do camiño máis que dez ou doce pasos; ademais non hai camiños principais, así que cando se está na montaña, ou bosque ou como se chame, non se atopan máis que tres ou catro sendeiros, e o camiñante non sabe por cal deles ha de ir, e o peor é que non se atopan persoas que poidan mostrar o camiño... que  os pobos están moi distantes entre si, e non se atopan nin hospedarías nin pallozas de campesiños". Albani extravíase camiño de Triacastela, seguramente polos altos cumes do San Roque e do Poio. "Por elo, un pobre pasaxeiro que non coñeza o lugar pérdese", en ocasións durante xornadas enteiras, corre o risco de caer en mans dos bandidos, "que con frecuencia atópanse cruces cravadas no chan, que é sinal de que alí mataron ou roubaron a algún pobre pasaxeiro, que por veces eu tremía de medo cando atopaba estas santas cruces, e dicia para min: Quen sabe se non se terá que cravar tamén para min unha desas cruces?. Estaba desesperado cando ao lonxe escoitou o renxer dun carro. O carreteiro amosoulle o camiño de Triacastela, "a vinte millas do Cebreiro, pero eu fixera máis de corenta aquel bendito día". Buscou pousada e foi "acollido nunha palleira" onde lle deron unha pouca palla, "case sen alimentarme de ningunha cousa... que se quixera mercar algo cos meus cartos, nin sequera se atopaba, porque son pobos desertos e infelices, algo de non crerse, que naqueles lugares non se atopa máis que pan de gran da India, que o pan trigo véndese como reliquia, viño non se consume, que vén de lonxe cando fai bo tempo, e vai moi caro... nin hai auga boa de fonte... nin se utiliza carne de ningunha clase, só polos e ovos, non hai leite nin verduras, senón só abundancia de nabos... de froitos só hai castañas". Chama poderosamente a atención a decadencia dos lugares que describe, nada que ver coa actividade relatada polas crónicas en época medieval. "Nin hai hospedarías nin pensións onde se poda aloxar un forasteiro... e se por casualidade se atopa algunha venta, non hai máis que ovos e viño... polo demais, o viaxante ten que levar canda el a provisión que lle faga falta". En Triacastela, faría noite, quizais na Casa-mesón da Ponte.

 

O panorama muda cando chega a Portomarín. "Este é un pobo de construcións de pedra, con algunhas tendas onde se venden certos obxectos, pasa por medio un río cunha fermosa ponte, que ten gran cantidade de peixes, que eiqui sacieime de todo o que perdera na viaxe pasada, e logo fun ao hospital, que eiquí foi onde atopei o primeiro do Reino de Galicia cun pouco de comodidade". Continúa a manifestar a decadencia do Camiño, os famosos hospitais baixomedievais (O Cebreiro, Hospital da Condesa, Triacastela e Sarria) deixaran de funcionar, así como a presenza de peregrinos, só de cando en vez ve "algún peregrino que vai ou vén de Santiago".

 

Ao día seguinte proseguiu o camiño, "e ese día por milagre non me perdín nun mestísimo bosque de castaños, menos mal que a tempo atopeime con dúas mulleres que levaban comestibles para vender a un certo pobo, e servíndome da súa guía, conducíronme ata Ligonde, porque dende alí elas fixeron outro camiño, e eu seguín o meu, e pola noite cheguei a un pobo grande chamado Melide... este é tamén un pobo levantado con pedra, onde había un conventucho de catro ou cinco freires dominicos, e obtiven unha esmola dunha certa sopa... e busquei pola noite un aloxamento nunha palloza por caridade". 

 

Pola mañá da seguinte xornada chega a San Marcos, "e non me foi posible atopar a ninguén que me dera aloxamento... aínda que fun casa por casa porque estaba chovendo... de maneira que vinme obrigado a facer de predicador por aquelas ruelas para que me aloxasen, e en efecto saíu un pobre home cunha candea na man e conduciume á súa palloza, que tamén este pobo era de palla, e tratoume ben, aínda que era o máis pobre daquel pobo, con seis fillos, que vivían en gran miseria, e eu dinlle todo o pan que buscara todo aquel día... e bicáronme mil veces as mans e os pés, e pasei a noite comodamente".  
 
Antes de entrar en Compostela, albisca os campanarios da catedral, "ao momento axeonlleime e biquei a terra mil veces, descalceime de todo, cantando a santa letanía, con présa avanzaba o pé cara a santa cidade, e ao chegar á porta non tiven máis preocupación que a de preguntar pola igrexa de Santiago e tendo chegado xa coa axuda do Santísimo, entrei precipitadamente e iluminóuseme o corazón e a mente, parecéndome ter entrado no ceo, que as pernas e o corpo enteiro tremíanme, a cabeza dábame voltas, os ollos miraban por eiquí e por alá para atopar a misteriosa capela do glorioso santo... axeonlleime, e co rostro no chan daba grazas... por terme feito digno de chegar a visitar felizamente o seu santuario, e xa non digo por protexerme coa súa graza en toda a miña viaxe sendo tan longa dende Nápoles a Compostela, de dúas mil setenta e oito millas durante un tempo de cinco meses e catorce días, e sendo unha viaxe tan terrible, que calquera home valeroso desesperara dende o día 11 de xuño que partín de Nápoles, na estación máis calorosa do ano, e en tempo de peste e guerra... e a molestia das tropas militares... pasando bosques, montañas e terribles chairas e solitarias con auga e vento soamente, fame, sede e mal durmir, que foron máis as noites que durmín no campo que as que durmín a cuberto...". Emocionado, Nicola Albani descrebe a catedral e o ritual dos peregrinos, salientando a afluenza de devotos de distintas nacionalidades. En torno á Porta Santa, escribe Albani cando a súa viaxe no 1745: "Quen pase seis veces durante seis días consecutivos baixo dita Porta Santa bicando os santos muros por un lado e outras seis veces polo outro, con verdadeira devoción e fe viva, recibirá perdón perpetuo".

 

Ata eiquí, esta resumida achega sobre as peregrinacións de Nicola Albani, un personaxe interesantísmo que nos legou un extraordinario manuscrito que nos amosa como eran Galicia e @s galeg@s da época, ademais das peregrinacións no século XVIII.